ഗോലേശ്വറിന്റെ വെങ്കലം: കെ.ഡി. ജാദവിന്റെ ജീവിതം

ആ മനുഷ്യന്റെ പേര് ഖാഷാബ ദാദാസാഹബ് ജാദവ്. നാട്ടുകാർക്ക് അദ്ദേഹം ഖാഷാബ. പിന്നീട് ചരിത്രം അദ്ദേഹത്തെ കെ.ഡി. ജാദവ് എന്നു വിളിച്ചു. സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഗോലേശ്വർ ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ പതിനഞ്ചു മിനിറ്റേ വേണ്ടൂ. അന്ന് അതിന് ഏഴു മണിക്കൂറെടുത്തു. നൂറ്റമ്പത്തൊന്ന് കാളവണ്ടികൾ നിരനിരയായി അദ്ദേഹത്തെ ആനയിച്ചു; ചെണ്ടകൾ മുഴങ്ങി, വഴിനീളെ ആളുകൾ തിങ്ങിക്കൂടി. അതേ ഒളിമ്പിക്സിൽ ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീം സ്വർണം നേടിയിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ അവരിലായിരുന്നു. ഖാഷാബയെ സ്വീകരിക്കാൻ വന്നത്, അദ്ദേഹത്തെ ഹെൽസിങ്കിയിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ പണം സ്വരുക്കൂട്ടിയ ആ ഗ്രാമം മാത്രം.‌ ആ കാളവണ്ടി ഘോഷയാത്രയാണ് ഈ മനുഷ്യന് ജീവിതത്തിൽ കിട്ടിയ ഏറ്റവും വലിയ ആദരം. അതിനുശേഷം വന്നതെല്ലാം മറവിയായിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥയാണ് — കടം വാങ്ങി ഒളിമ്പിക്സിനു പോയ, കടം വീട്ടാൻ വേണ്ടി വീണ്ടും ഗോദയിലിറങ്ങിയ, ഒടുവിൽ പെൻഷനു വേണ്ടി ഓഫീസുകൾ കയറിയിറങ്ങിയ ഒരു ഗുസ്തിക്കാരന്റെ കഥ. ഗോലേശ്വറിലെ ചുവന്ന മണ്ണ് സത്താറ ജില്ലയിലെ കരാഡ് താലൂക്കിലുള്ള ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമമാണ് ഗോലേശ്വർ. 1926 ജനുവരി 15-ന് അവിടെ ഗുസ്തിക്കാരനായ ദാദാസാഹബ് ജാദവിന്റെ അഞ്ചു മക്കളിൽ ഇളയവനായി ഖാഷാബ ജനിച്ചു. ആ വീട്ടിൽ ഗുസ്തി ഒരു കായിക ഇനമായിരുന്നില്ല, ജീവിതരീതിയായിരുന്നു. പിതാവിന്റെ കൈപിടിച്ച് ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ഖാഷാബ ഗ്രാമത്തിലെ ഗോദയിലിറങ്ങി. ചുവന്ന മണ്ണ് കുഴച്ചൊരുക്കിയ ആ അഖാഡയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ സ്റ്റേഡിയം.ശരീരം ചെറുതായിരുന്നു; പക്ഷേ ചലനങ്ങൾക്ക് മിന്നലിന്റെ വേഗം. തന്നെക്കാൾ വലിയവരെ അദ്ദേഹം നിഷ്പ്രയാസം മലർത്തിയടിക്കുന്നത് കണ്ട് ആളുകൾ പിന്നീട് സ്നേഹത്തോടെ വിളിച്ചു: "പോക്കറ്റ് ഡൈനമോ". കരാഡിലെ തിലക് വിദ്യാലയത്തിലായിരുന്നു പഠനം. ഗുസ്തിക്കൊപ്പം പഠനത്തിലും മിടുക്കൻ. ബാബുറാവു ബലാവഡെ, ബെലാപുരി ഗുരുജി തുടങ്ങിയ പഴയ ഗുസ്തിക്കാരാണ് ആ കൗമാരക്കാരനെ മിനുക്കിയെടുത്തത്. പതിനാറാം വയസ്സിലെ രാജ്യസ്നേഹം 1942-ൽ ഗാന്ധിജി "ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ" ആഹ്വാനം നൽകുമ്പോൾ ഖാഷാബയ്ക്ക് പതിനാറു വയസ്സ്. ബ്രിട്ടീഷ് പോലീസിനെ വെട്ടിച്ച് ഒളിവിൽ കഴിഞ്ഞ സമരപ്പോരാളികൾക്ക് ആ കൗമാരക്കാരൻ അഭയമൊരുക്കി; ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ ലഘുലേഖകൾ ഗ്രാമങ്ങളിലെത്തിച്ചു.രാജ്യം സ്വതന്ത്രമായപ്പോൾ അദ്ദേഹം മനസ്സിലുറപ്പിച്ച ഒരു സ്വപ്നമുണ്ട്: ഒളിമ്പിക് വേദിയിൽ ത്രിവർണ പതാക ഉയരുന്നത് കാണണം. ആ സ്വപ്നത്തിനു വേണ്ടിയാണ് പിന്നീടുള്ള ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹം പോരാടിയത്.‌ ലണ്ടനിലെ അപരിചിതമായ മെത്ത കോലാപ്പൂരിലെ രാജാറാം കോളജിൽ ചേർന്നതോടെ ഖാഷാബയുടെ ഗുസ്തി ജീവിതം പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നു. കോളജിലെ കായികമേളയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രിൻസിപ്പലിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ട കഥ ഇന്നും അവിടെ പറയപ്പെടുന്നു. ആ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ കണ്ണിലെ ആത്മവിശ്വാസം കണ്ട് പ്രിൻസിപ്പൽ സമ്മതം മൂളി. ആ പ്രിൻസിപ്പലിന്റെ പേര് ഓർത്തുവയ്ക്കുക — ഖാർദിക്കർ. ഈ കഥയിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും വരും.1948-ൽ ലണ്ടൻ ഒളിമ്പിക്സിലേക്ക് പോകാൻ ഖാഷാബയ്ക്ക് പണമില്ലായിരുന്നു. ഗുസ്തിയെ രാജകീയമായി പോറ്റിയ കോലാപ്പൂർ മഹാരാജാവാണ് യാത്രച്ചെലവ് വഹിച്ചത്. മണ്ണിൽ മാത്രം ഗുസ്തി പിടിച്ച് ശീലിച്ച ആ ഗ്രാമീണ യുവാവ് ജീവിതത്തിൽ ആദ്യമായി കാണുകയായിരുന്നു മെത്ത വിരിച്ച ഗോദ. നിയമങ്ങളും പരിചയമില്ലാത്തവ. പരിശീലകൻ റീസ് ഗാർഡ്നറുടെ കീഴിൽ കുറഞ്ഞ ദിവസങ്ങൾ കൊണ്ട് അദ്ദേഹം അതെല്ലാം പഠിച്ചെടുത്തു. ഫ്ലൈവെയ്റ്റ് വിഭാഗത്തിൽ ആറാം സ്ഥാനം. അന്താരാഷ്ട്ര പരിചയമില്ലാത്ത ഒരു ഇന്ത്യക്കാരന് അത് ചെറിയ നേട്ടമായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ ഖാഷാബ തൃപ്തനായിരുന്നില്ല. നാലു വർഷം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും വരുമെന്ന് മനസ്സിലുറപ്പിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ലണ്ടനിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയത്. ഹെൽസിങ്കിയിലേക്കുള്ള കടം ലണ്ടനിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയ ഖാഷാബ നാലു വർഷം രാവും പകലും പരിശീലിച്ചു. 1952 ഹെൽസിങ്കി ഒളിമ്പിക്സായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. പക്ഷേ ഗോദയിലെ എതിരാളികളെക്കാൾ കടുത്തതായിരുന്നു ഗോദയ്ക്ക് പുറത്തെ പോരാട്ടം. മദ്രാസിൽ നടന്ന ദേശീയ മത്സരത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ മനഃപൂർവം ഒരു പോയിന്റ് കുറച്ചു നൽകിയതോടെ ഒളിമ്പിക് ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം പുറത്തായി. സ്വാധീനമുള്ളവർക്ക് അവസരം, ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ളവന് അവഗണന — ഇന്ത്യൻ കായികരംഗത്തെ ആ പഴയ രോഗം അന്നും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഖാഷാബ തോറ്റു പിന്മാറിയില്ല. നീതി തേടി അദ്ദേഹം പട്യാല മഹാരാജാവ് യാദവീന്ദ്ര സിങ്ങിനെ സമീപിച്ചു. മഹാരാജാവ് ഇടപെട്ടു; വീണ്ടും മത്സരിക്കാൻ വഴിയൊരുങ്ങി. 1952 മേയിൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന സെലക്ഷൻ ട്രയലിൽ നിരഞ്ജൻ ദാസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള എതിരാളികളെ ഖാഷാബ മലർത്തിയടിച്ചു. ഒരു ബൗട്ടിലും തോൽക്കാതെ അദ്ദേഹം ഹെൽസിങ്കി ടിക്കറ്റ് പിടിച്ചുവാങ്ങി. ടിക്കറ്റുണ്ട്, പണമില്ല വിമാനയാത്രയുടെ ചെലവ് വഹിക്കപ്പെടും. പക്ഷേ ഫിൻലൻഡിൽ താമസിക്കാനും ഭക്ഷണത്തിനും വസ്ത്രത്തിനുമുള്ള പണം സ്വയം കണ്ടെത്തണം. ആ ഗ്രാമീണ യുവാവിന്റെ കൈയിൽ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. സഹായം തേടി അദ്ദേഹം അന്നത്തെ ബോംബെ മുഖ്യമന്ത്രി മൊറാർജി ദേശായിയെ സമീപിച്ചു. ഗെയിംസ് കഴിഞ്ഞിട്ട് ബന്ധപ്പെടൂ എന്ന തണുത്ത മറുപടിയാണ് കിട്ടിയതെന്ന് മകൻ രഞ്ജിത് ജാദവ് പിന്നീട് ഓർത്തെടുത്തു. അപ്പോൾ ഗോലേശ്വർ ഉണർന്നു. കൃഷിക്കാരും കൂലിപ്പണിക്കാരും അയൽക്കാരും തങ്ങളാലാവുന്നത് കൊടുത്തു. ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവൻ ഒരു മനുഷ്യന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ ഓഹരിയെടുത്തു. പണം വാങ്ങിയ ഓരോരുത്തർക്കും ഖാഷാബ അച്ചടിച്ച രസീത് നൽകിയെന്ന് കുടുംബം ഓർക്കുന്നു. ഇത് ദാനമല്ല, കടമാണ്; തിരിച്ചു തരും — അതായിരുന്നു ആ രസീതുകളുടെ അർഥം. ഒരു ഭാവി ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാവ് ഹെൽസിങ്കിയിലേക്ക് പോയത് കടലാസുകളിലെ കടബാധ്യതയുമായാണ്. ഒരു ഗുരുവിന്റെ വീട് എന്നിട്ടും പണം തികഞ്ഞില്ല. അപ്പോഴാണ് രാജാറാം കോളജ് പ്രിൻസിപ്പൽ ഖാർദിക്കർ ആ തീരുമാനമെടുത്തത്. തന്റെ സ്വന്തം വീട് അദ്ദേഹം പണയം വച്ചു. കിട്ടിയ ഏഴായിരം രൂപ ശിഷ്യന്റെ കൈയിൽ വച്ചുകൊടുത്തു. ഒന്ന് ആലോചിച്ചു നോക്കൂ. 1952-ൽ ഏഴായിരം രൂപ — അക്കാലത്ത് ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിന് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത തുക. ശിഷ്യൻ തോറ്റു മടങ്ങിയാൽ ആ കടം എങ്ങനെ വീട്ടുമെന്ന് ആലോചിക്കാതെ, ആ മനുഷ്യൻ തന്റെ വിദ്യാർഥിയുടെ സ്വപ്നത്തിൽ സ്വന്തം മേൽക്കൂര തന്നെ പണയം വച്ചു. അങ്ങനെ, ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ ചില്ലറത്തുട്ടുകളും ഒരു ഗുരുവിന്റെ വീടും ചുമലിലേറ്റി ഖാഷാബ ജാദവ് ഫിൻലൻഡിലേക്ക് പറന്നു. ഹെൽസിങ്കി: വിശ്രമമില്ലാത്ത പോരാട്ടം ലണ്ടനിൽ ഫ്ലൈവെയ്റ്റിലാണ് മത്സരിച്ചതെങ്കിൽ ഹെൽസിങ്കിയിൽ ഖാഷാബ ബാന്റംവെയ്റ്റ് ഫ്രീസ്റ്റൈൽ വിഭാഗത്തിലാണ് ഇറങ്ങിയത്. 24 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഗുസ്തിക്കാർ. അവരിൽ പലരും സർക്കാർ ചെലവിൽ വർഷങ്ങളോളം പരിശീലനം നേടിയവർ. ഗോലേശ്വറിലെ ചുവന്ന മണ്ണിൽ നിന്ന് വന്ന ആ ചെറിയ മനുഷ്യൻ ആദ്യ റൗണ്ടുകളിൽ ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിച്ചു. കാനഡയുടെയും മെക്സിക്കോയുടെയും ഗുസ്തിക്കാരെ അദ്ദേഹം മലർത്തിയടിച്ചു. ജർമനിയുടെ ഫെർഡിനാൻഡ് ഷ്മിറ്റ്സിനെ കടുത്ത പോരാട്ടത്തിൽ 2-1ന് കീഴടക്കി. അടുത്ത എതിരാളി ജപ്പാന്റെ ഷൊഹാച്ചി ഇഷി. പിന്നീട് ആ വിഭാഗത്തിൽ സ്വർണം നേടിയ, അതിശക്തനായ ഗുസ്തിക്കാരൻ. കടുത്ത പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ ഖാഷാബ പോയിന്റിൽ തോറ്റു. കിതപ്പടങ്ങും മുൻപ് അവിടെയാണ് ഈ കഥയിലെ ഏറ്റവും വേദനിപ്പിക്കുന്ന നിമിഷം. ഇഷിയുമായുള്ള പോരാട്ടം കഴിഞ്ഞ് ശ്വാസമടങ്ങും മുൻപേ അദ്ദേഹത്തിന് വീണ്ടും ഗോദയിലിറങ്ങേണ്ടി വന്നു. എതിരാളി സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ റാഷിദ് മമ്മദ്ബെയോവ്. നിയമപ്രകാരം രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്കിടയിൽ വിശ്രമസമയം ലഭിക്കേണ്ടതായിരുന്നുവെന്ന് പിന്നീട് പലരും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പക്ഷേ ആ ഗ്രാമീണ ഗുസ്തിക്കാരന് വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്താൻ അവിടെ ഇന്ത്യൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരാരും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. തളർന്നു വിറച്ച ശരീരവുമായി ഖാഷാബ ഗോദയിലിറങ്ങി; മമ്മദ്ബെയോവിനോടും തോറ്റു. സ്വർണം കൈയെത്തും ദൂരത്തുണ്ടായിരുന്നോ? ആർക്കും ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവില്ല. പക്ഷേ ഒന്നുറപ്പാണ് — അന്ന് ഖാഷാബ പോരാടിയത് എതിരാളികളോട് മാത്രമല്ല, ആരും കൂട്ടിനില്ലാത്തതിന്റെ ഏകാന്തതയോടു കൂടിയാണ്. ആ ഒളിമ്പിക്സിൽ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിൽ മത്സരിച്ച സഹതാരം കൃഷ്ണറാവു മാങ്കവെയ്ക്ക് വെങ്കലം നഷ്ടമായത് വെറും ഒരു പോയിന്റിനാണ്. ഇന്ത്യൻ ഗുസ്തി അന്ന് ലോകനിലവാരത്തിൽ നിന്ന് എത്ര അകലെയായിരുന്നില്ല; അകലെയായിരുന്നത് പിന്തുണയായിരുന്നു. വെങ്കലം എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം മൂന്നാമതെത്തി. വിക്ടറി സ്റ്റാൻഡിൽ ഖാഷാബ ദാദാസാഹബ് ജാദവിന്റെ കഴുത്തിൽ വെങ്കലമണിഞ്ഞു. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പേരിൽ ഒരു ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒറ്റയ്ക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ഒളിമ്പിക് മെഡൽ. പതിനാറാം വയസ്സിൽ ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ സമരക്കാർക്ക് അഭയം നൽകിയ ആ കുട്ടി, സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പതാക ഒളിമ്പിക് വേദിയിൽ ഉയർത്തിക്കാട്ടി. സ്വപ്നം സഫലമായി. അടുത്ത 44 വർഷത്തേക്ക് മറ്റൊരു ഇന്ത്യക്കാരനും വ്യക്തിഗത ഇനത്തിൽ ഒളിമ്പിക് മെഡൽ നേടിയില്ല. 1996-ൽ അറ്റ്ലാന്റയിൽ ലിയാൻഡർ പെയ്സ് ടെന്നിസിൽ വെങ്കലം നേടും വരെ, ഗോലേശ്വറിലെ ആ വെങ്കലം ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നു. മടക്കം: കടം വീട്ടിയ ഒളിമ്പ്യൻ കരാഡ് സ്റ്റേഷനിലെ ആ സ്വീകരണത്തെക്കുറിച്ച് ബന്ധുവായ സമ്പത്ത്റാവു ജാദവ് പിന്നീട് ഓർത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ചെണ്ടമേളം, നൂറ്റമ്പത്തൊന്ന് കാളവണ്ടികൾ, ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ നിന്ന് മഹാദേവ ക്ഷേത്രം വരെ നീണ്ട ഘോഷയാത്ര. ആ ആരവങ്ങൾക്കിടയിലും ഖാഷാബയുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ചിന്തയേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ: ഖാർദിക്കർ സാറിന്റെ വീട്. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാവ് ആദ്യം ചെയ്തത് വിശ്രമിക്കുകയോ ആഘോഷിക്കുകയോ ആയിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഗോദയിലിറങ്ങി. പ്രദർശന മത്സരങ്ങൾ നടത്തി, ടിക്കറ്റ് വിറ്റുകിട്ടിയ പണം കൊണ്ട് ആദ്യം പ്രിൻസിപ്പലിന്റെ വീട് പണയത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചെടുത്തു. എന്നിട്ട്, തന്റെ ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ആ ഗുരുവിന്റെ കാൽക്കൽ വച്ചു. ആ രംഗം ഒന്ന് മനസ്സിൽ കാണൂ. ലോകവേദിയിൽ നിന്ന് മെഡലുമായി വന്ന ശിഷ്യൻ, വീട് പണയം വച്ച് തന്നെ വിശ്വസിച്ച ഗുരുവിനു മുന്നിൽ ആ മെഡൽ സമർപ്പിക്കുന്നു. ഒരു വാക്കും വേണ്ടാത്ത നന്ദിപ്രകടനം. ഓരോ രസീതും തിരികെ പിന്നീടും മത്സരങ്ങൾ തുടർന്നു. ഓരോ മത്സരത്തിലെ വരുമാനവും ഹെൽസിങ്കി യാത്രയ്ക്ക് പണം നൽകിയവർക്ക് തിരിച്ചുനൽകാനാണ് അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചത്. കടം വീട്ടുന്നതോടൊപ്പം നൽകിയ രസീതുകൾ ഓരോന്നായി തിരികെ വാങ്ങി. ഹെൽസിങ്കി യാത്രയുടെ പണപ്പിരിവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ പഴയ രസീതുകൾ കുടുംബവീട്ടിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഒരു ഒളിമ്പിക് മെഡലിന്റെ യഥാർഥ വില രേഖപ്പെടുത്തിയ കടലാസുകൾ. ഒളിമ്പിക് മെഡലുമായി മടങ്ങിയ നാട്ടുകാരനോട് ഗ്രാമം കണക്കു ചോദിക്കാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നു. പക്ഷേ ഖാഷാബയ്ക്ക് കടം വീട്ടുക എന്നത് അഭിമാനത്തിന്റെ പ്രശ്നമായിരുന്നു. ഗോദയിൽ പഠിച്ച സത്യസന്ധത അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിലും പാലിച്ചു. തന്റെ വീടിന് ഖാഷാബ ഒരു പേരിട്ടു: "ഒളിമ്പിക് നിവാസ്". ആ പേരിലുണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിമാനം മുഴുവൻ. ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ വിശ്വാസം പാഴായില്ലെന്ന ഉറപ്പ്. മറവിയുടെ വർഷങ്ങൾ ഹെൽസിങ്കിക്കു ശേഷം ഖാഷാബയുടെ ലക്ഷ്യം 1956 മെൽബൺ ഒളിമ്പിക്സായിരുന്നു. വെങ്കലം സ്വർണമാക്കണം. പക്ഷേ വിധി മറ്റൊന്ന് കരുതിവച്ചിരുന്നു. കാൽമുട്ടിനേറ്റ ഗുരുതരമായ പരിക്ക് ആ സ്വപ്നം തകർത്തു. ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ വ്യക്തിഗത ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാവിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര കരിയർ അവിടെ അവസാനിച്ചു. 1955-ൽ അദ്ദേഹം പോലീസിൽ സബ് ഇൻസ്പെക്ടറായി ചേർന്നു. പോലീസ് മത്സരങ്ങളിൽ ജയിച്ചു, യുവ ഗുസ്തിക്കാരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു. ഇരുപത്തിയേഴു വർഷത്തിലേറെ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച് അസിസ്റ്റന്റ് പോലീസ് കമ്മീഷണറായി വിരമിച്ചു. അവിടെ തുടങ്ങി മറ്റൊരു പോരാട്ടം — ഇത്തവണ ഗോദയിലല്ല, സർക്കാർ ഓഫീസുകളിൽ. അർഹമായ പെൻഷനു വേണ്ടി ആ ഒളിമ്പ്യന് ഫയലുകൾക്ക് പിന്നാലെ നടക്കേണ്ടി വന്നു. ഹെൽസിങ്കിയിൽ ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിച്ച ആ മനുഷ്യനെ ഓഫീസ് കൗണ്ടറുകൾക്കു പിന്നിലുള്ളവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. ഗുസ്തി ഫെഡറേഷനും അദ്ദേഹത്തെ മറന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിലായിരുന്നു. ഒരു ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാവിന് രാജ്യം നൽകിയ പ്രതിഫലം അതായിരുന്നു. ഒരു ദീപശിഖ ഒരു ചെറിയ ആദരം മാത്രം ജീവിതകാലത്ത് തേടിയെത്തി. 1982-ൽ ഡൽഹിയിൽ ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് നടന്നപ്പോൾ ദീപശിഖാ പ്രയാണത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെയും ക്ഷണിച്ചു. മുപ്പതു വർഷം മുൻപ് ഹെൽസിങ്കിയിൽ രാജ്യത്തിന്റെ പതാകയുയർത്തിയ ആ കൈകളിൽ ഒരിക്കൽക്കൂടി ഒരു ദീപം. ആ നിമിഷം അദ്ദേഹം എന്തായിരിക്കും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടാവുക? ആരും ചോദിച്ചില്ല. 1984 ഓഗസ്റ്റ് 14. രാജ്യം മുപ്പത്തിയേഴാം സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിന് ഒരുങ്ങുകയായിരുന്നു. തലേന്ന്, 1984 ഓഗസ്റ്റ് 14-ന്, കരാഡിനു സമീപം ഒരു റോഡപകടത്തിൽ ഖാഷാബ ദാദാസാഹബ് ജാദവ് മരിച്ചു. അൻപത്തിയെട്ടു വയസ്സ്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടി പതിനാറാം വയസ്സിൽ ഒളിവുകാർക്ക് അഭയമൊരുക്കിയ ആ മനുഷ്യൻ, സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആദ്യത്തെ വ്യക്തിഗത ഒളിമ്പിക് മെഡൽ സമ്മാനിച്ച ആ മനുഷ്യൻ, സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിന്റെ തലേന്ന് ആരവങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ യാത്രയായി. അദ്ദേഹം നടന്നു തേഞ്ഞ ഗോദകളും, ഫയലുകൾക്കായി കയറിയിറങ്ങിയ ഓഫീസ് പടവുകളും, ഒളിമ്പിക് നിവാസിലെ ആ വെങ്കല മെഡലും മാത്രം ബാക്കിയായി. അദ്ദേഹം പോയതിനു ശേഷം കുടുംബത്തിന് സഹായത്തിനായി പല വാതിലുകളും മുട്ടേണ്ടി വന്നു. ഭാര്യയ്ക്ക് ഒരിടത്തു നിന്നും കാര്യമായ സഹായം ലഭിച്ചില്ല. ഗ്രാമം ഒരിക്കൽ ചില്ലറത്തുട്ടുകൾ നൽകി ഒളിമ്പിക്സിലേക്ക് അയച്ച മനുഷ്യന്റെ കുടുംബത്തെ, രാജ്യം ഓർത്തതേയില്ല. വൈകിയെത്തിയ ആദരം മരണശേഷമാണ് രാജ്യം പതുക്കെ അദ്ദേഹത്തെ ഓർക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. 1992-93-ൽ മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ മരണാനന്തര ബഹുമതിയായി ഛത്രപതി പുരസ്കാരം നൽകി. 2000-ൽ, മരിച്ച് പതിനാറു വർഷത്തിനു ശേഷം, കേന്ദ്ര സർക്കാർ അർജുന അവാർഡ് സമ്മാനിച്ചു. സജീവ കായികതാരങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന ആ പുരസ്കാരം ഏറ്റുവാങ്ങാൻ അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. 2010-ൽ ഡൽഹി കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിനായി പണിത ഗുസ്തി വേദിക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിട്ടു. 2023 ജനുവരി 15-ന്, തൊണ്ണൂറ്റിയേഴാം ജന്മവാർഷികത്തിൽ, ഗൂഗിൾ ഡൂഡിലിലൂടെ ലോകം ആ മുഖം കണ്ടു. മഹാരാഷ്ട്ര ഇന്ന് ജനുവരി 15 സംസ്ഥാന കായിക ദിനമായി ആചരിക്കുന്നു. കിട്ടാതെ പോയ പത്മ പക്ഷേ ഒരു കുറവ് ഇന്നും ബാക്കിയാണ്. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ വ്യക്തിഗത ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാവിന് ഈ ലേഖനം എഴുതുമ്പോഴും പത്മ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം വെട്ടിത്തെളിച്ച വഴിയിലൂടെ വന്ന ലിയാൻഡർ പെയ്സ് മുതൽ നീരജ് ചോപ്ര വരെയുള്ള പല പിൻഗാമികളെയും രാജ്യം പത്മ നൽകി ആദരിച്ചു. വഴികാട്ടിയായ ആദ്യത്തെയാൾ മാത്രം ആ പട്ടികയ്ക്ക് പുറത്ത്. പത്മ പുരസ്കാരത്തിനായി മകൻ രഞ്ജിത് ജാദവും കുടുംബവും വർഷങ്ങളായി ശബ്ദമുയർത്തുന്നു; പാർലമെന്റിലും ആവശ്യം ഉയർന്നു. ഇതുവരെ ഫലമുണ്ടായിട്ടില്ല. പുണെയിലെ എഴുത്തുകാരൻ സഞ്ജയ് ദുധാനെ 2001-ൽ "ഒളിമ്പിക് വീർ ഖാഷാബ ജാദവ്" എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രം എഴുതി. വായിക്കപ്പെടാതെ പോയ ഒരു ജീവിതം അങ്ങനെ ആദ്യമായി പുസ്തകത്താളുകളിലെത്തി. ഗോലേശ്വറിൽ നിന്ന് നഗോയയിലേക്ക് ഇന്ന്, 2026 ഒക്ടോബർ 4-ന്, ജപ്പാനിൽ ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിന് കൊടിയിറങ്ങുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ ഗുസ്തി സംഘം ആറു മെഡലുകളുമായാണ് മടങ്ങുന്നത്. ഇന്നത്തെ താരങ്ങൾക്ക് പരിശീലകരും ഫിസിയോമാരും ടോപ്സ് പോലുള്ള സർക്കാർ പദ്ധതികളുടെ പിന്തുണയുമുണ്ട്. ഒളിമ്പിക്സിനു പോകാൻ ഒരു ഗ്രാമത്തോട് കൈനീട്ടേണ്ട അവസ്ഥ ഇന്ന് മുൻനിര താരങ്ങൾക്കില്ല. അത് നല്ലതാണ്. അങ്ങനെയാണ് വേണ്ടതും. പക്ഷേ ആ വഴിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു മനുഷ്യനുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് നാം മറക്കരുത്. ഒരു ഗുരുവിന്റെ പണയം വച്ച വീടും ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ കടലാസ് രസീതുകളും ചുമന്ന് ഹെൽസിങ്കിയിലേക്ക് പോയ ഒരാൾ.ഓരോ തവണ ഒരു ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒളിമ്പിക് പോഡിയത്തിൽ കയറുമ്പോഴും, ആ വിജയത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ ഗോലേശ്വറിലെ ചുവന്ന മണ്ണുണ്ട്. ആ മണ്ണിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ലോകത്തോട് പൊരുതിയ അഞ്ചടി ആറിഞ്ചുകാരന്റെ വിയർപ്പുണ്ട്. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ രാജ്യം നൽകാതെ പോയ ആദരം, ഇനിയെങ്കിലും നമുക്ക് ഓർമയിലൂടെ നൽകാം. ഒരു പത്മ പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ബഹുമതിയല്ല — രാജ്യം വരുത്തിയ ഒരു തെറ്റിന്റെ തിരുത്താണ്. ഖാഷാബ ദാദാസാഹബ് ജാദവ്. ഈ പേര് ഓർത്തുവയ്ക്കുക. ഒരിക്കൽ ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവൻ ഈ പേരിനു വേണ്ടി കാത്തുനിന്നിരുന്നു.